Bijeenkomsten in de regio

Benieuwd wat er besproken is bij de bijeenkomsten in de regio? Hier vind je de verslagen. 

Provinciale bijeenkomst Zuid-Holland en Zeeland

In een authentiek pakhuis uit 1640 aan een oude werkhaven in Dordrecht opende de dagvoorzitter Roel van Gurp met een ode aanop deze fraaie stad. 
Twee inspirerende inleidingen stimuleerden later tot zoveel vragen van de (ongeveer 30) aanwezigen, dat er verzocht werd om nog een debat over Werk in de 21e eeuw na deze ochtend. Want ja, men wilde ook nog met elkaar in debat. Partijbestuurder Gertjan Kleinpaste had het in zijn welkomswoord al aangegeven: de ontwikkeling naar een open debatpartij is één van de speerpunten van het bestuur. Kennisoverdracht, open debat, maar, zo merkte de voorzitter op: “politiek moet ook leuk zijn”. Ook dat is gelukt in Dordrecht. 

Prof. Dr. Justus Veenman (emeritus hoogleraar economie) hield een inleiding aan de hand van het werk van Günther Schmid. Deze duitse politicoloog heeft en vraagt veel aandacht voor het bestrijden van risico’s (op de arbeidsmarkt en van uitsluiting) en voor onderzoek in de gedragseconomie. Schmid’s concept is een transitionele arbeidsmarkt, een markt waarin geen standaardloopbanen zijn. Voor ieder is overgang mogelijk van (betaald) werk naar onderwijs, naar zorg e.d. en weer terug naar werk en naar pensionering. Daarbij wordt de rol van onderwijs van groot belang gezien. Het idee is dat  bij ongeveer 30 uur per week werken over de gehele levensloop, er geen basisinkomen nodig zou zijn. Benadrukt wordt dat de overheid bij dit alles een coördinerende en sturende rol heeft. 

Frans van der Steen (o.a. voormalig directeur milieucentrum) leidt zijn verhaal in met een filmpje over De Grote Transitie, manifest voor een duurzame en solidaire economie. Zijn oplossing: arbeidsduurverkorting tot 24 uur, waardoor betere arbeidsverdeling ontstaat en basisinkomen niet nodig is. Een reactie uit de zaal over lokale experimenten met basisinkomen, leidde tot de opmerking dat het basisinkomen geen eenduidige term én een te beladen term is. Een nieuwe term zou moeten aangegeven waar het om gaat: 
om het invoeren -voor allen - van een onvoorwaardelijk inkomen, of om een verbetering van het huidige uitkeringsregime.

Tijdens de onderlinge discussies was men het er over eens dat een arbeidsduurverkorting (tot 24 uur) niet verplicht opgelegd moet worden, maar dat het wel bestaanszekerheid moet geven aan ieder die er voor kiest. De nadruk werd gelegd op: waardevol zijn voor de samenleving, niet alleen op inkomen richten, waardering geven voor maatschappelijke activiteiten. Wat duurzaamheid betreft werd opgemerkt dat de industrie al het voortouw neemt, maar dat er ook een stimulerende rol voor de overheid ligt.

 

Provinciale bijeenkomst Brabant en Limburg

Terwijl de zon schitterde op het industriële erfgoed van Eindhoven, gingen in De Etalage leden met elkaar in debat over de toekomst van werken. Onder leiding van Eva Groen-Reijman begon de middag met een korte introductie van Kamerlid Rik Grashoff. Daarna was het woord aan Saskia Lammers, raadslid te Eindhoven. Ze merkt dat er nog te weinig vacatures voor het aantal sollicitanten zijn en dat veel wetten niet goed op elkaar aansluiten. Een stap in de goede richting is een bijstand met minder verplichtingen en de mogelijkheid om bij te verdienen. Als tweede kreeg Karin van den Berg, voorzitter GroenLinks Brabant, de gelegenheid om te vertellen over lokaal beleid. In Tilburg is de laatste jaren al met een heel pakket van maatregelen geëxperimenteerd. De effecten hiervan zijn al te zien, stelde Karin, maar de landelijke politiek zou meer ruimte moeten bieden aan lokaal initiatief. 

Het basisinkomen
Daarna brak Wim de Heer, voormalig Statenlid en derde spreker van de middag, een lans voor het basisinkomen. Hij luidde zo ook het eerste thema in: de koppeling tussen werk en inkomen. Veruit de meeste gegadigden bleken fervent voorstander te zijn van een basisinkomen. Het zou het antwoord kunnen zijn op veel verschillende kwesties, van milieuproblematiek tot de flexibilisering van de arbeidsmarkt. Anderen zagen hier echter geen brood in, omdat ze vrezen dat het basisinkomen te duur is, en werk juist belangrijk is voor de emancipatie. Tevens zagen ze de mogelijkheid dat de verzorgingsstaat ontkleed wordt als iedereen recht heeft op een basisinkomen. De overkoepelende gedachte bij beide kampen was echter hetzelfde: er is een betere verdeling van welvaart en meer waardering voor onbetaald werk nodig. 

Werkzekerheid en vergroening
In deel twee van de bijeenkomst kwamen de andere thema's aan bod: de toekomstige (on)zekerheid van banen en de vergroening van werk. Veel mensen bleken zich zorgen te maken over de gestage afbouw van oude zekerheden en de flexibilisering van de arbeidsmarkt. Bij de vergroening van werk, was de centrale vraag of het banen creëert of juist vernietigt. Elke voorspelling hierover is onzeker, zei Jasper Blom, maar er blijven altijd dilemma's bestaan. Maar niets doen is in ieder geval geen optie. In de woorden van een van de leden: “Wij zitten met z'n allen in de Titanic en de ijsberg is al in zicht. Laten we het roer omgooien nu dat nog kan.”

 

Provinciale bijeenkomst Overijssel 

Op 30 juni 2015 opende Roel van Gurp de bijeenkomst over Werken in de 21e eeuw in een goed gevulde zaal in het Centrum in Nijverdal.
Lisa Westerveld, GroenLinks raadslid in Nijmegen, gaf een inleiding over het experimenteren met basisinkomen. Aan de hand van voorbeelden illustreerde Lisa hoe ingewikkeld het bestaande uitkeringssysteem op dit moment is. Bovendien wordt er veel geld uitgegeven om mensen op de arbeidsmarkt te integreren waarvan onduidelijk blijft of dat überhaupt de gewenste resultaten heeft. Het geld dat op dit moment voor verschillende uitkeringen en toeslagen uitgegeven wordt, zou ook in een basisinkomen samengevat kunnen worden. Tegelijk zouden mensen geen sollicitatieplicht meer moeten hebben temeer omdat de arbeidsmarkt op dit moment maar beperkt banen beschikbaar  heeft. Het invullen van talloze formulieren en de controle ervan door een leger van ambtenaren zou sterk afnemen. 
Deelnemers van de bijeenkomst wisten uit eigen ervaring of uit ervaring van kennissen en familieden te vertellen hoe werkzoekenden onder druk gezet worden en vernederd worden als zij een uitkering willen aanvragen. Lisa vertelde verder over de stappen die genomen zijn om in Nijmegen een experiment met basisinkomen uit te voeren. Alhoewel er al lokale gesprekken zijn en zelfs het ministerie van sociale zaken aangegeven heeft om over concrete voorstellen verder mee te willen denken, temperde Lisa het enthousiasme. Op dit moment bestaat er wettelijk geen ruimte om met een basisinkomen te experimenteren. Volgens Lisa zal het daarom ook nog wel duren, totdat er mensen aan een proef voor basisinkomen kunnen deelnemen. 
Frits Lintmeijer, inmiddels gekozen lid van de Eerste Kamer, schetste in zijn inleiding een aantal dilemma‘s met betrekking tot veranderingen op de arbeidsmarkt en dat GroenLinks voor bepaalde keuzes staat. 
Vervolgens discussieerden de deelnemers in drie groepen over vraagstukken uit de startnotie en over nog andere aspecten van werken. Aan het eind kwam elke groep met twee of drie stellingen:

  • Meer vertrouwen in burgers en in de lokale overheid. 
  • Meer faciliteren inplaats van reguleren. 
  • Inplaats van Arbeidstijdverkorting (ATV) voor iedereen een sabbatical, bijvoorbeeld elke 5 jaar 10 maanden eruit.
  • Controles moeten omlaag.
  • Persoonsgebonden budget (PGB) ook voor werk en niet alleen voor zorg.
  • Producenten moeten alle maatschappelijke kosten en risico‘s laten meetellen in de prijs van hun producten. 
  • Circulaire en regionale economie moet een grotere rol krijgen. 
  • Subsidie van fossiele brandstoffen moet worden afgeschaft en het geld moet benut worden voor collectieve voorzieningen. 
  •  

Provinciale bijeenkomst Gelderland

Op 18 april trapte de partijbrede discussie over werken in de 21e eeuw af in Arnhem met ongeveer 50 deelnemers. Alfred Kleinknecht, emeritus hoogleraar economie en Robbert Coenmans, voorzitter van FNV Jong, gaven een inleiding over werk en zekerheid. Daarna werd er verder gepraat in subgroepen over:

Werk
De veronderstelling dat de markt banen creëert, klopt volgens sommige deelnemers maar gedeeltelijk, want ook de overheid creëert banen in de publieke sector. Om voor zoveel mogelijk mensen werk te hebben zou een ATV opgelegd moeten worden vond de groep en Alfred Kleinknecht. “Anders is er niet genoeg werk is voor iedereen door de toenemende automatisering”. Een ander voorstel van hem, dat de groep onderschreef, was het afschaffen van de belasting voor lage inkomens of het invoeren van een negatieve inkomstenbelasting.

Zekerheid
Deelnemers vroegen zich af of zekerheid in het algemeen niet een vorm van solidariteit is.  De tot nu toe genoten zekerheden van één vaste baan bij één bedrijf gedurende de hele carrière zijn aan het veranderen. Enerzijds vragen werkgevers in toenemende mate om flexibiliteit anderzijds wil ook niet iedereen 40 jaar lang dezelfde baan bij hetzelfde bedrijf hebben. Oude zekerheden worden niet aangepast aan de nieuwe werkelijkheid.
Alfred Kleinknecht beweerde dat ondernemingen flexibiliteit vooral gebruiken om loonkosten te besparen. Hij stelde daarom voor dat mensen die een nul-uren contract hebben toeslag krijgen de uren dat zij beschikbaar zijn maar niet werken. 

Basisinkomen
Deelnemers waren het eens over de voordelen van een basisinkomen: meer ruimte en waardering voor onbetaald werk; werknemers worden gemotiveerder en mondiger omdat zij onafhankelijk van een baan met inkomen zijn; mensen voelen zich door minder controle op solliciteren minder opgejaagd en angstig. Alfred Kleinknecht wees op de zeer hoge kosten voor een basisinkomen voor iedereen, waarbij ook velen geld krijgen dat zij niet nodig hebben. Hij stelt hier het model van de negatieve inkomstenbelasting (EITC) tegenover, die met minder kosten ook tot een gegarandeerd (onvoorwaardelijk) minimuminkomen leidt voor een ieder die dat nodig heeft. Een basisinkomen of een minimuminkomen (tot een bepaalde grens) kan uitgaven voor administratie, controle en andere (maatschappelijke) kosten besparen en tegelijk een positief effect op de arbeidsproductiviteit hebben. Mogelijk zou ook “rechts” daarmee te overtuigen zijn. Alfred Kleinknecht gaf aan dat kwetsbare mensen zoals zieken en gehandicapten nauwelijks mogelijkheden hebben om bij te verdienen en tegelijk van een basisinkomen niet de kosten voor bijvoorbeeld een rolstoel kunnen dekken. Uiteindelijk zal men om niemand te kort te doen voor een bepaalde groep weer uitzonderingen moeten maken. Als alle uitkeringen en toeslagen samengevat worden, lijkt dat een aantrekkelijke vereenvoudiging van het bestaande systeem inclusief een kostenbesparing.

 

Provinciale bijeenkomst Flevoland, Noord-Holland en Utrecht

Op 30 mei 2015 vond een gezamenlijke bijeenkomst over werken in de 21e eeuw van drie provincies plaats in Amsterdam. Gerard Vlaanderen, voorzitter van GroenLinks Noord-Holland, heette de ongeveer 55 deelnemers uit Noord-Holland, Utrecht en Flevoland van harte welkom. Dagvoorzitter Mirjam de Rijk opende de bijeenkomst. Als lid van de programmacommissie voor de Tweede Kamer is zij bijzonder geïnteresseerd in de discussie omdat zij over het onderwerp werken gaat schrijven.

Als eerste inleider kritiseerde Jesse Klaver het economisme - het terugbrengen van elk maatschappelijk vraagstuk tot een financieel economisch vraagstuk. Individuele mensen worden in toenemende mate voor alles verantwoordelijk gemaakt. Bijvoorbeeld worden zij schuldig verklaard als het niet lukt om een baan te vinden. Tot slot ging hij kort in op het creëren van werkgelegenheid waarbij hij er op wees dat het verlagen van belastingen niet per definitie tot meer werk leidt.

Als tweede inleider sprak Alfred Kleinknecht, emeritus hoogleraar economie, over veranderingen op de arbeidsmarkt en wat GroenLinks zou moeten willen om de hoge werkloosheid omlaag te krijgen. Hij pleit onder ander voor een Algemene Arbeidstijdverkorting (ATV). Het belangrijkste argument voor ATV is een lagere werkeloosheid en daardoor veranderende machtsverhoudingen tussen kapitaal en arbeid. Rechts stuurt aan op een ruime arbeidsmarkt waarin mensen met elkaar concurreren om schaarse banen. Tegelijk zouden wij met een ATV voor selectieve groei kunnen kiezen en niet elke groei moeten rechtvaardigen omdat het banen oplevert.

Jorrit Nuyens, GroenLinks-raadslid in Amsterdam, gaf een overzicht over de gedachteontwikkeling rond het basisinkomen en vertelde over de proef met een vorm van basisinkomen in Amsterdam. GroenLinks pleit voor een losser verband tussen werk en inkomen en voor het experimenteren met vormen van een basisinkomen voor mensen in de bijstand. De centrale vraag is of in alle gevallen tegenover een inkomen vanuit de overheid een prestatie moet staan.

Voor de daaropvolgende discussie in groepen inventariseerde de dagvoorzitter de belangrijkste voor en nadelen van een lossere band tussen werk en inkomen, van basisinkomen en van een algemene arbeidstijdverkorting.

Lossere band werk-inkomen/basisinkomen

Voordelen:

  • Bestaanszekerheid

  • Simpliciteit

  • Tijd voor andere zaken

  • Waardering voor onbetaald werk

Nadelen:

  • Duur

  • Onsolidair

  • Loonsverlaging

  • Arbeidsmigratie

  • Principieel tegen omdat je grote groep afscheept met schijntje

Algemene Arbeidstijdverkorting

Voordelen:

  • Eerlijker verdeling van werk

  • Tijd voor andere dingen; richting een ontspannen samenleving

  • Ontspannen arbeidsmarkt

  • Andere machtsverhoudingen tussen kapitaal en arbeid

Nadelen:

  • Beperken keuzevrijheid

  • Lager inkomen

  • Kapitaal blijft buiten schot

  • Hoe controleer je het?

Wij lopen het risico dat een eerlijkere verdeling kan uitlopen op een gedwongen efficiënter werk in minder uren.

Aansluitend werd in kleinere groepen onder andere over de verhouding van vaste banen en flexbanen gediscussieerd en de verhouding van betaald en onbetaald werk. Mirjam de Rijk sloot de bijeenkomst af met de woorden dat het een mooie middag was, met een open gesprek en beweging in de discussie en standpunten. Uitgepraat zijn we niet!

 

Provinciale bijeenkomst Drenthe, Friesland en Groningen

In het Platformtheater in Groningen kwamen op 6 juni ongeveer 25 GroenLinks-leden uit de provincies Drenthe, Friesland en Groningen bijeen om over "werken in de 21e eeuw" te discussiëren. Na een inleiding door Alfred Kleinknecht over een veranderende arbeidsmarkt en de financiële haalbaarheid van een basisinkomen volgde een zeer uitgebreide discussie. In gestructureerde rondes gingen de leden in kleinere groepen over alle onderwerpen uit de startnotitie in gesprek.

1) Meer werk en de eerlijke verdeling van werk

Met de opbrengst uit hogere belastingen op kapitaal en vermogen zou volgens de deelnemers de tot nu toe onbetaald werk gewaardeerd, (een deel van) het basisinkomen betaald of werk goedkoper gemaakt kunnen worden. Ook zouden bijstandsgerechtigden werknemer bij de gemeente kunnen worden. Die invoering van een arbeidstijdverkorting (ATV) zou voor iedere werknemer moeten gelden om bestaand werk eerlijker te delen. Een lagere belasting compenseert het lagere loon om te voorkomen dat mensen onder een bestaansminimum komen. Maar een opgelegde ATV perkt ook de keuzevrijheid van mensen in die graag meer willen werken.

2) Fatsoenlijke banen en zekerheden voor werkenden

De flexibilisering van de arbeidsmarkt wordt niet categorisch afgewezen mits zekerheden zoals een pensioenzekerheid en een CAO goed geregeld zijn. Ook voor zzp-ers moet een basiszorg bestaan. Er wordt wel voor gepleit om een onderscheid te maken tussen zogenaamde vrijwillige zzp-ers en noodgedwongen zzp-ers, die graag een vaste baan zouden willen. De positie van werknemers zou door meer medezeggenschap versterkt kunnen worden: bijvoorbeeld door meer inspraak in het bedrijfsbeleid of het delen van winsten met werknemers. Specifiek voor zzp-ers zou een vakbond opgericht moeten worden.

3) De koppeling tussen werk en inkomen

De voordelen van een basisinkomen werden snel opgesomd. Het grootste nadeel zijn de kosten. Tegelijk kwam de vraag op of het basisinkomen alle (sociale) problemen oplost. Volgens sommigen stimuleert het niet de deelname aan het arbeidsproces en is het ongerechtvaardigd als rijke mensen het ook ontvangen. Als een eerste stap richting een basisinkomen werd een inkomensgrens genoemd - Earned income tax credit (EITC). De bijstand is geen basisinkomen omdat het voorwaardelijk en te laag is. Andere denken dat de bijstand wel een bestaanszekerheid oplevert. De deelnemers waren erover verdeeld of de overheid banen moet creëren of tenminste bestaande banen moet behouden.

4) Werkgelegenheid in een te vergroenen economie

Bij een oplopende werkloosheid door een vergroening van de economie zou de overheid zelf in (groene) banen moeten investeren. Belangrijk is ook om vooraf al zo veel mogelijk de effecten op de arbeidsmarkt te onderzoeken. Door investering in nieuwe technologiën zouden hopelijk banen ontstaan. Ondanks een mogelijke teruggang van banen wordt de vergroening op lange termijn als rendabel beschouwd.