GeenPeil

Tien onwaarheden over het samenwerkingsakkoord met Oekraïne

Nu het referendum dichterbij komt, verschijnt er veel informatie online en in de media over het samenwerkingsakkoord tussen Oekraïne en de Europese Unie. Helaas blijken veel argumenten tegen het verdrag vaak niet juist te zijn. Daarom zetten we hier de tien grootste onwaarheden op een rijtje. (En we vullen die aan als dat nodig is.)

1. Niet waar: "Het samenwerkingsakkoord leidt tot toetreding van Oekraïne tot de EU"

o.a. Burgercomité EU: "Lidmaatschap is wel degelijk het doel, al ontkent men dat nog zo hard"

Het samenwerkingsakkoord gaat niet over EU-lidmaatschap. Hier staat niets over in de verdragstekst. Het is echter geen geheim dat Oekraïne zelf graag lid wil worden van de Europese Unie. Ze nemen zelfs al veel van onze Europese regels over in het Samenwerkingsakkoord. Maar lidmaatschap is niet aan de orde: alleen als 28 landen unaniem instemmen kan een aanvraag in behandeling worden genomen. Als er dus al één land tegen is, blijft een aanvraag kansloos. In ieder geval hebben Duitsland en Frankrijk al aangegeven tegen toetreding te zijn; zij zien het samenwerkingsakkoord juist als het alternatief voor EU-lidmaatschap. In het samenwerkingsakkoord wordt geen enkele belofte gedaan of stap gezet die het proces van toetreding in gang zet.

2. Niet waar: "Het samenwerkingsakkoord dwingt Oekraïne in de westerse invloedssfeer"

o.a. Burgercomité EU: "EU-expansiedrift is de ware achterliggende reden van dit verdrag."

Samenwerking met de EU is de keuze van Oekraïners zelf. De verkiezingsresultaten leidden tot een overwinning van partijen die allemaal vóór een Europese samenwerking kiezen. Peilingen geven ook aan dat de overgrote meerderheid van de Oekraïners voorstander is van dit samenwerkingsakkoord. Het verdrag belemmert Oekraïne op geen enkele manier om ook nauw samen te werken met andere landen. Rusland probeert met cynische machtspolitiek om Oekraïne van samenwerking met het westen af te houden. Het is echter niet aan Rusland, maar aan de Oekraïners zelf om te besluiten welke betrekkingen zij aan willen gaan.

3. Niet waar: "Door tegen dit verdrag te stemmen wordt de EU democratischer"

o.a. GeenStijl: "Omdat de EU volstrekt ondemocratisch is."

Nee, door tegen dit verdrag te stemmen loopt de samenwerking tussen de EU en Oekraïne schade op. Voor de democratisering van Europa is een wijziging van het EU-verdrag nodig. GroenLinks pleit daar al jaren voor. Het zou onterecht en onzinnig zijn om betere samenwerking tussen de EU en Oekraïne tegen te houden omdat er in een ander verdrag (het EU-verdrag) aanpassingen nodig zijn.

4. Niet waar: "De EU wordt overspoeld door Oekraïners die in het westen willen wonen"

o.a. Burgercomité EU

Er zijn geen nieuwe afspraken gemaakt over verkeer van personen in het samenwerkingsakkoord. Artikel 19 van het verdrag verwijst naar het reeds bestaande visumliberalisatieproces. Voor visumliberalisatie moet de EU een apart besluit nemen volgens de regels van het EU-verdrag (artikel 77). De Europese Commissie moet eerst een voorstel indienen dat vervolgens door de EU-lidstaten en het Europees Parlement moet worden behandeld. Visumliberalisatie betekent een opheffing van de visumplicht voor kort verblijf. Het is dan nog steeds niet mogelijk om langer dan deze periode binnen de EU te verblijven, of om te gaan werken.

5. Niet waar: "Het samenwerkingsakkoord is de oorzaak van het huidige gewapende conflict in Oekraïne"

o.a. Burgercomité EU

Wanneer Oekraïne op het punt staat om het samenwerkingsakkoord te ondertekenen, oefent Rusland hevige druk uit op Oekraïne om daar vanaf te zien. Tussen juli en november 2013 begint Rusland handelsblokkades op te werpen en begint een conflict over de levering van gas. Onder deze Russische druk besloot de Oekraïense president Viktor Janoekovytsj (die al jarenlang met de EU over het samenwerkingsakkoord onderhandelde) in november 2013 om het toch niet te ondertekenen. De Russische president Vladimir Poetin stond vervolgens klaar met een aanbod van goedkoper gas en financiële steun. Dit leidde tot woede onder het volk, dat vond dat Janoekovytsj zijn belofte om nauwer met de EU samen te werken niet nakwam. Demonstraties en het verdrijven van president Janoekovytsj leiden tot nieuwe verkiezingen. De nieuwgekozen president Petro Porosjenko tekent het samenwerkingakkoord met de EU alsnog.

Rusland reageerde op het afzetten van de vorige Oekraïense president Janoekovytsj met de annexatie van de Krim en het organiseren van de opstanden in Donjetsk en Loehansk. De ondergang van Janoekovytsj heeft zeker met het akkoord te maken. Sinds het aantreden van Poetin in 2001 is Rusland een steeds nationalistischere koers gaan varen en probeert het om Oekraïne en andere voormalige Sovjetlanden desnoods met militaire middelen in de Russische invloedssfeer te houden. Het is voor GroenLinks onacceptabel dat Moskou met militaire middelen bepaalt welke regering Oekraïne zou moeten hebben of welke verdragen Oekraïne sluit. Het samenwerkingsakkoord is een vrij akkoord, waarnaast Oekraïne nog andere akkoorden kan afsluiten met andere buurlanden zoals Rusland.

6. Niet waar: "Door dit akkoord goed te keuren, maakt Europa zich mede schuldig aan schending van mensen- en dierenrechten"

o.a. Marianne Thieme, PvdD

Integendeel. Respect voor fundamentele rechten, goede arbeidsomstandigheden, dierenwelzijn en de handhaving daarvan zijn integraal onderdeel van het verdrag. In bijlage XL bij hoofdstuk 21 staat dat Oekraïne binnen een termijn van drie tot vijf jaar Europese wetgeving moet hebben overgenomen die discriminatie op grond van godsdienst, overtuiging, etniciteit, sekse, handicap, leeftijd of seksuele geaardheid verbiedt. Niet voor niets vragen homoactivisten Nederlanders om ja te stemmen. Ook moet het land wetgeving met betrekking tot werktijden, veiligheid op de werkvloer, zwangerschapsverlof overnemen in de komende twee tot tien jaar.

Ook de leefomstandigheden voor dieren in Oekraïne verbeteren omdat het akkoord Oekraïne verplicht drie maanden na inwerkingtreding van het akkoord een omvangrijke strategie aan te leveren om de dierenwelzijn te verbeteren. Omdat deze bepalingen de concurrentieverhoudingen en de publieke opinie beïnvloeden, is het in het belang van de EU-lidstaten goed op de uitvoering te letten.

Juist door het akkoord tegen te houden laat je Oekraïense mensen en dieren in de steek. Er is veel mis in Oekraïne, maar er is ook veel wil bij de bevolking om veel te verbeteren. Steun vanuit Europa is daarbij zeer welkom. Zonder samenwerkingsakkoord heeft de EU minder mogelijkheden om ervoor te zorgen dat Oekraïne de Europese arbeidsomstandigheden en dierenwelzijnsstandaarden overneemt.

7. Niet waar: "Oekraïne is te corrupt om een samenwerkingsakkoord mee aan te gaan"

o.a. Harry van Bommel, SP

Er is veel corruptie in Oekraïne. Het land staat op plaats 130 van de 167 landen in de ranglijst van Transparency International. Juist om wijdverspreide corruptie te bestrijden is dit akkoord hard nodig. Het versterken van de rechtsstaat en de aanpak van corruptie behoort tot de kern van het akkoord (artikelen 1 tot en met 4). Het akkoord voorziet in intensieve samenwerking met de EU om daar aan te werken bijvoorbeeld door capaciteitsopbouw en via een regelmatige politieke dialoog over hervormingen in Oekraïne. Zonder het akkoord heeft de EU minder mogelijkheden om Oekraïne aan te sporen en te ondersteunen in hervormingen die een einde maken aan de corruptie. Uit dit rapport blijkt dat de enige effectieve inspanningen tegen corruptievergrijpen van voormalig president Janoekovytsj en zijn entourage er zijn gekomen dankzij de EU.

8. Niet waar: "Dit akkoord gaat Europese belastingbetalers miljarden kosten"

o.a. GeenPeil: "Oekraïne wordt onmiddelijk netto ontvanger van miljarden belastinggeld zodra het associatieverdrag ingaat", Harry van Bommel/SP: "Een ja-stem bij het Oekraïne-referendum gaat ons geld kosten"

In het verdrag staan geen toezeggingen voor financiële steun aan Oekraïne. Nederland biedt via de EU weliswaar financiële steun, maar daarover vond aparte besluitvorming door nationale regeringen en het Europees Parlement plaats. Een ja- of nee-stem in dit referendum gaat dus niet over meer of minder financiële steun van de EU aan Oekraïne. Wel zorgt het verdrag voor strenger toezicht op een goede besteding de al toegezegde EU-steun en versterking van de strijd tegen fraude. Artikel 459 van het akkoord verplicht om EU-wetgeving over te nemen die fraude en corruptie bij de besteding moet tegengaan onder andere door audits, het toestaan van verificaties, inspecties en controles ter plaatse.

9. Niet waar: "Het associatieverdrag Oekraïne verplicht de EU om zich in het territoriale conflict tussen Oekraïne en Rusland te mengen"

o.a. Burgercomité EU: "Dit associatieverdrag geeft Oekraine, een land in (burger)oorlog, militaire bijstand en steun"

Het samenwerkingsakkoord is gesloten door de EU en gaat dus niet over de relaties tussen Oekraïne en de NAVO. Het akkoord verplicht de EU op geen enkele manier om militair in te grijpen bij schendingen van de soevereiniteit van Oekraïne. In artikel 10 van het akkoord over conflictpreventie en militair-technische samenwerking staat dat Oekraïne deel kan nemen aan civiele en militaire EU-operaties op het gebied van crisisbeheer en aan oefeningen en opleidingen, ook als die activiteiten plaatsvinden onder het Europees gemeenschappelijke veiligheids- en defensiebeleid (GVDB). Defensiesamenwerking binnen de EU is met name gericht op kleinschalige vredesmissies, vooral in Afrika, altijd onder VN-mandaat (en dus niet zonder toestemming van een permanent lid van de Veiligheidsraad zoals Rusland). Aangezien Oekraïne met dit akkoord geen EU-lid wordt kan het de hulp- en bijstandsclausule uit het GVDB niet inroepen.

10. Niet waar: "Met dit samenwerkingsakkoord smelten alle problemen in Oekraïne als sneeuw voor de zon"

Het samenwerkingsakkoord geeft geen garantie dat Oekraïne zich in een mum van tijd ontwikkelt tot een welvarend stabiel land. Om voorgoed af te rekenen met onveiligheid in het oosten van Oekraïne, met de corruptie die diep in de haarvaten van de publieke en private sector zit en met de slechte economische en financiële situatie zijn ingrijpende en langdurige hervormingen nodig. De huidige regering van Oekraïne is bij lange na niet zo progressief en groen als GroenLinks dat graag zou zien. Het samenwerkingsakkoord geeft geen garanties voor succes, maar is wel het beste middel dat Oekraïne nu voor handen heeft om zich geleidelijk tot een welvarender en stabieler land te ontwikkelingen.

11. Niet waar: "Het associatieverdrag tussen de Europese Unie en Oekraïne is niet goed voor de Oekraïense economie."

o.a. Transnational Institute (TNI)

Deze bewering komt uit een studie van TNI, een organisatie die werd gefinancierd met 42.000 euro subsidie voor de tegencampagne. Het is dus vrij duidelijk dat deze zogenaamd onafhankelijke studie nooit positief had kunnen uitpakken voor het akkoord. We pakken er twee punten uit, maar er staan nog veel meer analyses in die te kort door de bocht gaan.

  • De studie roemt de kolenindustrie als belangrijke inkomstenbron. De kolensector is de minst duurzame die er bestaat. Werknemers tot in de verre toekomst afhankelijk maken van deze inkomstenbron is het domste wat je kunt doen. Het samenwerkingsakkoord voorziet in samenwerking op het vlak van duurzame energie; een veel beter toekomstperspectief voor Oekraïense werknemers.
  • De studie beweert dat Oekraïne beter af was toen het exporteerde naar Rusland dan wanneer het handelt met de EU. De illustraties van de studie wijzen de lezer er op hoe fantastisch het was toen Oekraïne militair materieel exporteerde naar voormalige Sovjetrepublieken, inclusief Rusland. Dus TNI vindt dat het in het belang is van Oekraïne als het wapens exporteert naar een land dat de Krim inpikte en Oost-Oekraïne destabiliseert? Het is niet meer dan logisch dat Oekraïne een handelspartner zoekt die geen bedreiging vormt voor haar soevereiniteit.