Besluitvorming over CETA in vijf stappen

De onderhandelingen tussen de Europese Unie en Canada over handelsverdrag CETA zijn afgerond. Voordat het akkoord ook echt inwerking treedt, zijn er echter nog een aantal belangrijke stappen die doorlopen moeten worden. We zetten de belangrijke momenten in dat proces voor je op een rij.

De procedure voor het sluiten van internationale verdragen door de Europese Unie is vastgelegd in het EU-verdrag. Officieel moeten de EU-landen (via hun ministers) de Europese Commissie machtigen om het verdrag namens alle landen te ondertekenen. Daarna begint het proces van ratificatie: het Europees Parlement en eventueel de nationale parlementen moeten het verdrag goedkeuren in een stemming.

Stap 1 - 5 juli 2016: Voorstel voor machtiging

De Europese Commissie doet een voorstel aan de Europese ministers om te besluiten over de machtiging aan de Europese Commissie om CETA te ondertekenen.

In dit voorstel moet de Europese Commissie over twee belangrijke aspecten besluiten:

Mixed agreement

Moet het verdrag alleen door de EU, of ook door alle 28 afzonderlijke EU-landen worden geratificeerd? Volgens het EU-verdrag is het alleen de EU die handelsakkoorden sluit, tenzij het akkoord beleidsterreinen beslaat waarover de EU-landen met unanimiteit besluiten. De inhoud van het verdrag bepaalt of een het om een zogenaamd EU-only agreement of om een mixed agreement gaat. De Europese Commissie beschouwde de handelsakkoorden met Peru en Columbia als EU-only terwijl het handelsakkoord met Zuid-Korea als mixed werd bestempeld. Het is niet altijd duidelijk of een handelsakkoord als EU-only beoordeeld kan worden. In het geval van het handelsakkoord van de EU met Singapore heeft de Europese Commissie vooraf advies gevraagd aan het Europees Hof van Justitie. Deze uitspraak van het Hof kan ook gevolgen hebben voor komende handelsakkoorden, zoals TTIP. Maar aangezien de uitspraak nog maanden op zich laat wachten is de kans echter groot dat deze geen invloed meer heeft op de beoordeling van CETA.

Voor GroenLinks is de keuze helder: CETA is geen gewoon handelsakkoord waarin alleen over douanetarieven besloten wordt. Het heeft dusdanig grote gevolgen voor onze samenleving en democratie dat het een mixed agreement moet zijn, waarover alle EU-landen zich individueel kunnen uitspreken.

Voorlopige toepassing

Welke onderdelen van het verdrag zullen meteen na ondertekening voorlopig van kracht worden, nog voordat de ratificatie helemaal is afgerond? GroenLinks is tegen de voorlopige toepassing van CETA omdat dit zou betekenen dat het verdrag (deels) ingaat zonder dat nationale parlementen er goedkeuring aan hebben verleend. Voor een dusdanig verstrekkend verdrag is dat voor GroenLinks onacceptabel.

Stap 2: Europese ministers besluiten over ondertekening

De Handelsministers van de EU-landen besluiten of ze het voorstel van de Europese Commissie over ondertekening accepteren. Instemmen moet met een gekwalificeerde meerderheid van stemmen, het wijzigen van het voorstel kan alleen met unanimiteit; alle ministers moeten het met de wijziging eens zijn.

Gekwalificeerde meerderheid

Belangrijke onderwerpen kunnen Europese ministers alleen aangenomen worden met een gekwalificeerde meerderheid: 55 procent van het aantal EU-landen (met een minimum van zestien landen) moet voorstemmen, waarbij de EU-landen die instemmen minstens 65 procent van de totale bevolking van de EU moeten vertegenwoordigen.

Mixed agreement

Tijdens de laatste bijeenkomst van de ministers van Handel maakten de ministers duidelijk dat het CETA als een mixed agreement ziet. Dit betekent dat zelfs als de Europese Commissie een voorstel doet om CETA als een EU-only agreement te ondertekenen, de Raad dit besluit waarschijnlijk zal wijzigen in ondertekening als mixed agreement.

Voorlopige toepassing

Het is nog onduidelijk welk standpunt de ministers innemen over de voorlopige toepassing van CETA. De Tweede Kamer eist in een motie van Rik Grashoff (GroenLinks) en Jan Vos (PvdA) dat Nederland pas mag instemmen met voorlopige toepassing na bespreking in het Tweede Kamer.

Stap 3 - 27 oktober 2016: Ondertekening door de verdragspartijen

Als de Europese ministers akkoord zijn met het voorstel van de Europese Commissie, dan kan CETA officieel door de verdragspartijen worden ondertekend. Deze plechtigheid staat gepland voor de aanstaande EU-Canada-top op 27 oktober 2016.

Stap 4 - begin 2017: Goedkeuring door het Europees Parlement

Behalve een voorstel tot ondertekening, doet de Europese Commissie ook een voorstel tot 'sluiting' van CETA door de Raad van Ministers. Alleen na goedkeuring van dit besluit is de EU wettelijk gebonden aan de CETA-tekst.

Voordat de Raad het akkoord formeel kan sluiten moet het Europees Parlement daarvoor toestemming verlenen. De stemming over CETA in het Europees Parlement wordt ten vroegste in het begin van 2017 verwacht. Het Europees Parlement kan de CETA-tekst niet wijzigingen, maar alleen voor of tegen stemmen.

Hoewel juridisch gezien CETA voor het grootste deel zou voorlopig zou kunnen worden toegepast nog voor het Europees Parlement zich erover buigt, heeft eurocommissaris Cecilia Malmström toegezegd om voorlopige toepassing in principe pas te laten ingaan na de stemming in het Europees Parlement. Dan is het echter nog steeds mogelijk om grote delen van het akkoord voor onbepaalde tijd te laten ingaan voordat de parlementen van de 28 EU-lidstaten zich erover hebben kunnen buigen. GroenLinks vindt dit onacceptabel.

Stap 5: Inwerkingtreding

De volledige formele inwerkingtreding kan pas gebeuren na ratificatie door de Raad van Ministers en – als CETA inderdaad een mixed agreement wordt – door alle 28 afzonderlijke EU-lidstaten. Het ratificatieproces is nationaal. In Nederland betekent dit dat de Tweede Kamer akkoord moet en dat er in theorie ook een referendum over kan worden gehouden.