Europarlement is klaar met voorkeursbehandeling voor luchtvaartsector in klimaatbeleid

Een meerderheid van de Europarlementariërs is het zat dat de luchtvaartsector al jaren een voorkeursbehandeling krijgt als het gaat om het aanpakken van klimaatverandering. De milieucommissie van het Europees Parlement is dan ook van plan om voorstellen van de Europese Commissie flink aan te scherpen. Europarlementariër Bas Eickhout onderhandelt mee namens de Europese Groenen.

Vliegtuigmaatschappijen betalen geen accijns op hun brandstof en op vliegtuigtickets zit geen btw. Waar andere vervuilende industriële sectoren via het emissiehandelssysteem steeds minder CO2 mogen uitstoten, komt ook de luchtvaartsector er hier makkelijk vanaf. Maar daar komt verandering in als het aan de milieucommissie van het Europees Parlement ligt.

Dinsdag stemde de milieucommissie over een wetsvoorstel van de Europese Commissie. Met de stemming stelde het een onderhandelingsmandaat vast voor de Europarlementariërs die met vertegenwoordigers van de EU-landen tot overeenstemming moeten komen. Maar daarvoor is er eerst nog een stemming in het volledige Europarlement.

"De tijd waarin de luchtvaartsector op klimaatbeleid keer op keer de dans ontspringt, komt tot een einde."

Eickhout is erg te spreken over de uitslag van de stemming in de milieucommissie van het Europarlement. "Met deze stemming geven we een duidelijk signaal af."

Luchtvaart binnen de EU

Sinds 2012 moeten luchtvaartmaatschappijen emissierechten inleveren voor elke ton CO2 die ze uitstoten tijdens vluchten die volledig binnen de EU plaatsvinden. Dat is een begin. Echter, de hoeveelheid tonnen CO2 die ze mogen uitstoten is veel te hoog. Dat komt onder andere omdat de hoeveelheid emissierechten niet jaarlijks afneemt, terwijl dat voor andere sectoren wel het geval is. Daarnaast hoeft de luchtvaartsector maar voor vijftien procent van de emissierechten te betalen, de rest krijgen ze gratis.

De milieucommissie stelt voor om vanaf 2021:

  1. de starthoeveelheid aan rechten te verminderen,
  2. de sector onder de lineaire reductiefactor te brengen – het percentage waarmee de hoeveelheid ETS-rechten jaarlijks afneemt (waarschijnlijk met 2,2 procent), en
  3. om veel meer rechten te gaan veilen in plaats van gratis weg te geven.

Luchtvaart van en naar de EU

Regels omtrent internationale luchtvaart (daarmee bedoelen we dus vluchten van een EU-land naar een land buiten de EU, of omgekeerd) worden doorgaans afgesproken in de internationale luchtvaartorganisatie van de VN (ICAO). Sinds 1997 is deze organisatie al verplicht om de CO2-uitstoot van de sector aan te pakken. Maar jaar op jaar gebeurde er zo goed als niets.

In 2012 gaf de Europese Unie de rest van de wereld vijf jaar de tijd om met een internationale beprijzing voor CO2-uitstoot in de luchtvaart te komen. Zo niet, dan zouden alle vluchten van en naar de EU vanaf 2017 onder het Europese Emissiehandelssysteem (ETS) gaan vallen. Die dreiging heeft geholpen. Landen zetten in 2016 een klein stapje in de richting van een internationaal beprijzingsmechanisme. Vanaf 2021 gaat – als alles volgens plan verloopt – CORSIA heel voorzichtig van start. Het raamwerk staat vast, maar over de exacte uitwerking van de regels moet echter nog besloten worden.

De milieucommissie van het Europarlement wil druk op de ketel houden, zodat de uiteindelijke regels zo ambitieus mogelijk worden. Daarom wil de milieucommissie dat vanaf 2021 internationale luchtvaart van en naar de EU weer automatisch onder het EU ETS gaat vallen. Tegen die tijd kan dan opnieuw bekijken worden of CORSIA streng genoeg is. Als dat zo is, dan kan de regel altijd nog aanpast worden.

EU ETS vs CORSIA

Het staat nu al vast dat CORSIA veel minder strikt zal zijn dan het Europese Emissiehandelssysteem (zoals we eerder schreven in deze briefing). De belangrijkste verschillen:

Aanvullende uitstoot

CORSIA geldt enkel voor de groei in uitstoot bovenop het mondiale niveau van 2020. ETS geldt daarentegen voor alle jaarlijkse uitstoot.

Ongestoord groeien

CORSIA is een offset-mechanisme. Dat wil zeggen dat voor alle jaarlijkse uitstoot boven het niveau van 2020 de luchtvaartmaatschappijen een offset moeten kopen. Een offset wordt gecreëerd door bijvoorbeeld een project voor het planten van bomen te ondersteunen. De uitstoot kan dus ongestoord blijven groeien, zolang een luchtvaartmaatschappij maar offsets koopt. ETS is een cap-and-trade systeem, er zit een keiharde grens op de hoeveelheid die uitgestoten mag worden, en die neemt ook nog eens jaarlijks af.

Gefaseerde invoer

Het is nu al duidelijk dat een heleboel landen niet mee zullen doen vanaf het begin. Er zijn allerlei fases afgesproken. Zelfs een land als China heeft nog niet keihard toegezegd. Aan ETS kan je per direct alle landen dwingen om mee te doen als je dat zou willen. Anders kunnen ze simpelweg niet naar de EU vliegen.

Minder effectief

Een studie van TU Delft laat zelfs zien dat ook al heeft CORSIA een veel groter bereik, vanwege de zwakke regels zal het veel minder effectief zijn dan een wereld met enkel de EU ETS waar vluchten van en naar de EU ook onder vallen.

Lobby om van EU ETS af te komen

Aangezien de EU ETS veel strikter is dan CORSIA, proberen luchtvaartmaatschappijen volledig van het Europese emissiehandelssysteem af te komen, ook voor vluchten binnen de EU. Uiteraard brengt de industrie het anders: ze willen zogenaamd bureaucratische last voorkomen.

Non-CO2-uitstoot

Naast CO2-uitstoot stoot de luchtvaartsector ook nog andere gassen uit die leiden tot opwarming van de aarde. Het totale effect van een vlucht op klimaatverandering is waarschijnlijk enkele malen groter dan wanneer je enkel naar CO2-uitstoot kijkt. De milieucommissie wil ook deze uitstoot aan gaan pakken. Als het aan GroenLinks ligt moeten luchtvaartmaatschappijen tweemaal de emissierechten kopen voor elke ton CO2, tot er een betere oplossing is gevonden om de non-CO2 emissies aan te pakken. Zo blijft het vervuiler betaalt principe het beste in stand.

Wat gebeurt er na de stemming van dinsdag?

De tekst die nu uit de stemming komt, moet eerst nog door het volledige Europese Parlement goedgekeurd worden. Dat zal na het zomerreces gebeuren. Zodra ook de EU-landen hun onderhandelingspositie hebben ingenomen kunnen de onderhandelingen tussen het Europese Parlement en de Europese ministers over de uiteindelijke wetstekst van start gaan. De regels die uiteindelijk afgesproken worden, zullen gaan gelden voor de periode 2021-2030.